عزل قیم: شرایط و قوانین مرتبط
عزل قیم به معنای لغو اختیار یک شخص به عنوان قیم برای محجور (کسی که از نظر قانونی قادر به اداره امور خود نیست) است. اگر قیم نتواند وظایف خود را به درستی انجام دهد یا فاقد صلاحیت لازم باشد، ممکن است از سمت خود عزل شود. در این مقاله به بررسی فرآیند عزل قیم، موارد عزل و همچنین تفاوت‌های آن با انعزال قیم پرداخته می‌شود.
قیم کیست و چه وظایفی دارد؟
قیم شخصی است که از سوی دادگاه برای حمایت و اداره امور مالی و غیر مالی فرد محجور تعیین می‌شود. این حمایت ممکن است شامل مواظبت از شخص محجور و مدیریت اموال او باشد. برای اینکه فردی به عنوان قیم انتخاب شود، لازم است دارای ویژگی‌هایی همچون امانت‌داری و صلاحیت اخلاقی باشد. در صورتی که قیم این ویژگی‌ها را نداشته باشد یا بعد از انتخاب صلاحیت خود را از دست بدهد، از سمت خود عزل می‌شود.
موارد عزل قیم
عزل قیم زمانی رخ می‌دهد که فرد منتخب دیگر توانایی انجام وظایف خود را نداشته باشد. برخی از موارد عزل قیم شامل:
- فقدان صلاحیت اخلاقی یا قانونی قیم
- ارتکاب جرم از سوی قیم
- محکومیت به زندان
- از دست دادن اهلیت
- تغییر وضعیت شخص قیم (مانند ازدواج زن قیم)
تفاوت عزل و انعزال قیم
تفاوت اصلی میان عزل و انعزال قیم در اعمال اراده است. در عزل قیم، تصمیم توسط دادگاه صادر می‌شود و به طور قانونی از قیم خواسته می‌شود که وظایف خود را متوقف کند. اما در انعزال قیم، وضعیت قیم به صورت خودکار تغییر می‌کند، به عنوان مثال، زمانی که قیم به دلیل محجور شدن یا دیوانه شدن دیگر صلاحیت ندارد، بدون نیاز به حکم دادگاه از سمت خود عزل می‌شود.
شرایط و نحوه عزل قیم
- دادگاه محلی که قیم برای محجور تعیین شده است، مسئول بررسی و تصمیم‌گیری در خصوص عزل قیم است.
- در صورتی که فرد قیم اقداماتی مانند فروش اموال بدون نیاز یا سوء استفاده از موقعیت خود انجام دهد، می‌تواند مورد عزل قرار گیرد.
- دادستان یا هر ذی نفع می‌تواند از دادگاه درخواست عزل قیم را داشته باشد، به خصوص در صورتی که شواهدی از عدم صلاحیت قیم وجود داشته باشد.
وظایف قیم
از جمله وظایف قیم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تهیه لیست دارایی‌های محجور و ارسال آن به دادستان
- مدیریت اموال و فروش اموال ضایع شدنی محجور
- پرداخت هزینه‌های زندگی و درمان محجور
- نگهداری امن از اسناد و اموال قیمتی محجور
مراجعه کنندگان چه مدارکی برای طرح دعوای قیمومت نیاز دارند؟
- مدارک شناسایی اعم از شناسنامه و کارت ملی طرفین
- حکم دادگاه
- شهادت شهود
- سایر ادله و مدارک و مستندات
موارد عزل قیم چیست؟
مطابق با ماده 1248 قانون مدنی که موارد عزل قیم را بیان کرده است. موارد عزل قیم به شرح زیر است:
- اولین مورد از موارد عزل قیم این است که اگر مشخص شود قیم دارای صفت امانت نبوده است یا این که این صفت را از دست بدهد.
- اگر قیم مرتکب جنایتی مانند سرقت، خیانت در امانت، کلاهبرداری، اختلاس، هتک ناموس، جنحه نسبت به اطفال، ورشکستگی به تقصیر یا به تقلب، منافیات عفت شود و در این موارد به حکم قطعی محکوم شود، عزل قیم اتفاق می افتد.
- همچنین اگر قیم به علتی به غیر از علل مذکور در مورد فوق محکوم به حبس شود و نتواند امور مالی مولی را اداره کند
- اگر مشخص شود که قیم فاقد اهلیت و توانایی لازم در اداره ی اموال مولی علیه است، عزل قیم رخ خواهد داد.
- اگر قیم ورشکسته اعلام شود.
- قیم مجنون یا فاقد رشد نیز از موارد عزل قیم است.
- هرگاه زن بی شوهری ولو مادر مولی علیه که قیم بوده است، ازدواج کند باید مراتب را ظرف یک ماه از تاریخ انعقاد ازدواج به دادستان اطلاع دهد در غیر این صورت دادستان می تواند تقاضای عزل قیم دهد.
- اگر مشخص شود که قیم از قصد مال متعلق به قیم را جز دارایی های وی قید نکرده است، مسئول هر گونه ضرر و زیان است و اگر در عملش سوء نیت بوده باشد، معزول خواهد شد.
- دادستان می تواند در صورت وجود موجبات موجه از دادگاه مدنی درخواست کند که از قیم تضمینی درباره اداره ی اموال مولی علیه بخواهد. تعیین نوع تضمین، به نظر دادگاه است. اگر قیم برای تعیین نوع تضمین حاضر نشد، عزل قیم صورت می گیرد.
- باید حداقل سالی یک بار قیم حساب تصدی خود را به مدعی العموم یا نماینده ی او بدهد و هرگاه در ظرف یک ماه از تاریخ مطالبه مدعی العموم حساب ندهد، عزل قیم اتفاق می افتد.
نکته مهم در خصوص عزل قیم این است که حکم عزل قیم یک حکم تاسیسی است و ناظر بر آینده است. به این معنی که تاثیر حکم عزل قیم به اعمالی مربوط می شود که قیم از این به بعد انجام خواهد داد. در نتیجه پس از صدور حکم عزل قیم، دیگر اعمالی که انجام می دهد صحیح نیست، اما اعمالی که پیش از حکم عزل قیم انجام داده است، صحیح و نافذ است.
اجرت قیم
قیم می‌تواند اجرتی متناسب با میزان کار و مسئولیت‌هایی که بر عهده دارد، دریافت کند. میزان اجرت بستگی به شرایط خاص هر پرونده و نظر دادستان دارد.
نتیجه‌گیری
فرآیند عزل قیم در صورتی که قیم نتواند وظایف خود را به درستی انجام دهد یا صلاحیت‌های خود را از دست بدهد، توسط دادگاه صورت می‌گیرد. همچنین، در صورتی که محجور نیاز به تغییر قیم یا عزل آن داشته باشد، می‌تواند درخواست خود را به دادگاه ارائه دهد.